ผลเสียของการรับประทานยา Cyproheptadine เป็นเวลานาน

คำถาม 

     การรับประทานยา Cyproheptadine เพื่อการเจริญอาหารในผู้ใหญ่เป็นเวลานาน มีผลเสียอะไรบ้าง และระยะเวลาที่เหมาะสมในการใช้ยา Cyproheptadine นานเท่าไหร่


คำตอบ

        Cyproheptadine เป็นยาในกลุ่ม Antihistamine first generation มีข้อบ่งใช้ซึ่งได้รับการรับรองโดยองค์การอาหารและยาประเทศไทย สำหรับรักษาอาการภูมิแพ้ตามฤดูกาล ที่มีอาการเรื้อรัง และอาการแพ้อื่นๆรวมถึงผื่นลมพิษส่วนการใช้เพื่อกระตุ้นความอยากอาหาร (appetite stimulation) เป็นการใช้ผลข้างเคียงของยาและเป็นข้อบ่งใช้ที่ไม่ได้รับการรับรองทั้งจากองค์การอาหารและยาประเทศไทย(1) และองค์การอาหารและยาประเทศสหรัฐอเมริกา(2) ขนาดของ Cyproheptadine ที่ใช้สำหรับกระตุ้นความอยากอาหารในผู้ใหญ่ คือ ครั้งละ 2 mg วันละ 4 ครั้ง (8 mg/วัน) และสามารถเพิ่มขนาดเป็นครั้งละ 8 mg วันละ 4 ครั้ง ได้ในช่วง 3 สัปดาห์หลังจากเริ่มได้รับยา โดยขนาดยาสูงสุดต่อวัน คือ 32 mg/วัน

ผลข้างเคียงที่พบในขนาดปกติสำหรับการรักษาของ Cyproheptadine ได้แก่ ง่วงซึม(16%) ก้าวร้าวและพฤติกรรมเปลี่ยนแปลง (6%), อยากอาหารเพิ่มขึ้นและน้ำหนักเพิ่ม (5%) และ ปวดท้อง (2.5%)จึงแนะนำการหลีกเลี่ยงการรับประทานร่วมกับแอลกอฮอล์ หลีกเลี่ยงการทำงานกับเครื่องจักรหรือขับรถขณะรับประทานยาชนิดนี้ และการรับประทานหลังอาหารเพื่อลดอาการไม่สบายท้องและอาจเกิดผลข้างเคียงที่รุนแรงต่อตับ (Hepatitis) (2)

ระยะเวลาที่เหมาะสมสำหรับการให้ Cyproheptadine ยังไม่พบการศึกษาที่ระบุถึงระยะเวลาการให้ Cyproheptadine ที่แน่ชัด แต่จากการศึกษาของ Matias(2012) ได้ทำการศึกษาผลของCyproheptadine ที่ทำให้น้ำหนักเพิ่มขึ้นในผู้ป่วย Cystic fibrosis โดยทำการศึกษาแบบDouble-blind, placebo-controlled trial ในประเทศบราซิล จำนวน 25 คนที่มีเป็นโรค Cystic fibrosis ระหว่างอายุ 5-18 ปี  ผู้ป่วยจะถูกสุ่มเป็น 2 กลุ่ม โดยกลุ่มหนึ่งจะได้รับ Cyproheptadine 4 mg วันละ 3 ครั้ง เป็นเวลา 12  สัปดาห์ และอีกกลุ่มได้รับ Placebo ข้อมูลทั้งหมดรวมถึงน้ำหนัก ส่วนสูง และ Spirometryจะถูกเก็บตั้งแต่ต้นจนจบการศึกษา ผลการศึกษาพบว่า น้ำหนักเฉลี่ยของกลุ่มที่ได้รับ Placebo เพิ่มขึ้น 0.67 kg ในขณะที่กลุ่มที่ได้รับ Cyproheptadine มีน้ำหนักเพิ่มขึ้น 1.61 kg (p = 0.036) Body mass index (BMI) ในกลุ่มที่ไดรับ Placebo ลดลง0.07 kg/m2 และในกลุ่มที่ได้รับ Cyproheptadine มีค่า BMI เพิ่มขึ้น0.46 kg/m2(p = 0.027)จึงสรุปได้ว่าผู้ป่วยที่มีเป็นโรค Cystic fibrosis ที่ใช้ Cyproheptadine จะมีน้ำหนักและค่า BMI เพิ่มขึ้นอย่างทมีนัยสำคัญทางสถิติ หลังจากได้รับยาแล้วเป็นเวลา 12 สัปดาห์หรือ 3 เดือน ดังนั้นจึงแนะนำว่า Cyproheptadine อาจเป็นทางเลือกสำหรับผู้ป่วยที่ต้องการเพิ่มความอยากอาหาร ในระยะเวลาสั้น(3)

         จากการศึกษาของ Marisa (2008) ได้ศึกษาผลของยา Cyproheptadine hydrochloride ในผู้ป่วยที่เป็น Cancer/treatment-related cachexia อายุ 2-20 ปี จำนวน 70 คน ได้รับยาในขนาดเริ่มต้น 0.25 mg/kg/day รับประทานวันละ 2 ครั้ง ไม่เกิน 20 mg/kg/day โดยมีผู้ป่วย 50 คน ที่ตอบสนองต่อ Cyproheptadine และผู้ป่วย16 คน ไม่ตอบสนองต่อ Cyprohepatadine พบว่าผู้ป่วย 50 คน ที่ตอบสนองต่อ Cyproheptadine  มีน้ำหนักเพิ่มขึ้น 48 คน น้ำหนักคงที่ 2 คน น้ำหนักเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 2.6 กิโลกรัม ในระยะเวลา 3 เดือน จากการศึกษานี้ Cyproheptadine มีประสิทธิภาพและ ปลอดภัย ในการกระตุ้นความอยากอาหารในผู้ป่วยที่เป็น Cancer-associated cachexia โดยมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นใน 4 สัปดาห์แรกของการรักษา อาการข้างเคียงที่พบบ่อยคือ ง่วงซึม ปวดศีรษะ นอนไม่หลับ และปากแห้ง(4)

          และจากการศึกษาของ Douglas(2005) ได้ศึกษาการใช้ Cyproheptadineในระยะยาว (9 เดือน) เพื่อกระตุ้นความอยากอาหารในผู้ป่วยเป็นโรค Cystic fibrosis โดยทำการศึกษาต่อจากการศึกษาเดิมที่ใช้เวลา 3 เดือน มีผู้ป่วยทั้งเด็กและผู้ใหญ่ เข้าร่วมงานวิจัยครั้งนี้ 16 คน ผู้ป่วยที่เคยรับ Cyproheptadine จากการศึกษาเดิม (กลุ่ม A) จะได้รับ Cyproheptadine 4 mg วันละ 4 ครั้ง ผู้ป่วยที่เคยรับPlacebo (กลุ่ม B) จะได้รับ Cyproheptadine 2 mg วันละ 4 ครั้ง แล้วจึงเพิ่มเป็น 4 mg วันละ 4 ครั้ง ถ้าไม่มีอาการง่วงซึม มีผู้ป่วยอยู่เข้าร่วมการศึกษาจนครบเพียง 12 คน (กลุ่ม A 7 คน กลุ่ม B 5 คน) ผู้ป่วยกลุ่ม Aและ B มีอายุเฉลี่ย 15.8 และ 14.5 ปีตามลำดับ ผู้ป่วยกลุ่ม B มีน้ำหนักเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 3.78 kg ใน 9 เดือน โดยจะเห็นการเพิ่มขึ้นของน้ำหนักภายใน 3-6 เดือน ผู้ป่วยกลุ่ม A ยังคงรักษาน้ำหนักเดิมไว้ได้ อาการข้างเคียงที่พบในการศึกษานี้ คือ อาการง่วงซึมซึ่งพบในช่วงแรกที่รับยา มีรายงานการเกิด พฤติกรรมเปลี่ยนแปลง และตับผิดปกติ แต่ในการศึกษานี้ไม่พบ จากการศึกษานี้พบว่า Cyproheptadine มีประสิทธิภาพในการกระตุ้นความอยากอาหารในผู้ป่วย Cystic fibrosisและมีอาการข้างเคียงที่ยอมรับได้(5)

          การรับประทานยา Cyproheptadine เพื่อการเจริญอาหารในผู้ใหญ่เป็นเวลานาน อาจมีผลเสียได้แก่ ง่วงซึม ก้าวร้าวและพฤติกรรมเปลี่ยนแปลง อยากอาหารเพิ่มขึ้นและน้ำหนักเพิ่ม ปวดท้อง และอาจเกิดผลข้างเคียงที่รุนแรงต่อตับ(Hepatitis) ดังนั้นระยะเวลาที่เหมาะสมในการใช้ยา Cyproheptadine คือ 3 เดือน


เอกสารอ้างอิง :

  1. สำนักยา.ข้อมูลยา Cyproheptadine hydrochloride [อินเทอร์เน็ต].นนทบุรี:สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข.[เข้าถึงเมื่อ 27 ก.พ. 2561].เข้าถึงได้จาก: http://ndi.fda.moph.go.th/drug_info/index?brand=&name=&rctype=&drugno=&per_page=6990
  2. MICROMEDEX®Solutions[Database on the internet]. 2018Truven Health Analytics LLC.Available from: http://www.micromedexsolutions.com/micromedex2/librarian/PFDefault ActionId/evidencexpert.DoIntegratedSearch#8. (Accessed on February 27,2018).
  3. Epifanio M, Marostica PC, Mattiello R, Feix L, Nejedlo R, Fischer GB, Stein RT. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of cyproheptadine for appetite stimulation in cystic fibrosis. Jornal de pediatria. 2012 Apr;88(2):155-60.
  4. Couluris M, Mayer JL, Freyer DR, Sandler E, Xu P, Krischer JP. The effect of cyproheptadine hydrochloride (periactin) and megestrol acetate (megace) on weight in children with cancer/treatment-related cachexia. J Pediatr Hematol Oncol. 2008 Nov;30(11):791-7.
  5. Homnick DN, Marks JH, Hare KL, Bonnema SK. Long-term trial of cyproheptadine as an appetite stimulant in cystic fibrosis. Pediatr Pulmonol. 2005 Sep;40(3):251-6.

หัวข้อสืบค้น(keywords):  Cyproheptadine, การเจริญอาหารในผู้ใหญ่, ผลเสีย, ระยะเวลา

Facebook Comments

Leave a Reply